“Klimanın gazı bitmiş, bir doldurtsak yeter” cümlesini her yaz onlarca kez duyarız. Oysa klimanın gazı arabanın yakıtı gibi tükenmez. Soğutucu akışkan kapalı bir devrede dolaşır; devre sağlamsa yıllarca aynı miktarda kalır. Gaz azalıyorsa bir yerde kaçak vardır. Bu yazıda gaz eksikliğinin belirtilerini, kaçağın nasıl bulunduğunu ve doğru dolumun hangi adımlardan oluştuğunu anlatıyoruz.
Belirtiler
Bu belirtilerin bir kısmı kirli filtre ya da kirli dış ünite eşanjöründe de görülür. Bu yüzden gaz eklemeden önce teşhis şarttır.
- Klima çalışıyor ama üflenen hava eskisi kadar soğuk değil.
- Dış ünite bağlantısındaki ince boruda ya da servis vanasında buzlanma.
- Cihaz bir süre çalıştıktan sonra koruma moduna giriyor, ekranda gazla ilgili bir kod çıkıyor.
- Isıtmada dış ünite sık sık defrosta giriyor ve oda ısınmıyor.
Kaçak nerede olur?
Kaçakların büyük bölümü rakor bağlantılarındadır: montajda havşa ağzı doğru açılmamış, tork anahtarı kullanılmamış ya da rakor fazla sıkılıp çatlamışsa zamanla gaz sızar. İkinci sık nokta, sürtünme ve titreşimle aşınan boru dirsekleridir. Daha az görülse de iç ünite eşanjöründe mikro delinme de olur; özellikle kıyıya yakın, tuzlu havada çalışan dış ünitelerde korozyon bu riski artırır.
Doğru işlem sırası
| Adım | Ne yapılır | Neden |
|---|---|---|
| 1. Ölçüm | Manifoldla emiş ve basma basınçları, akım, üfleme sıcaklığı | Gerçekten gaz eksikliği mi, başka bir sorun mu? |
| 2. Kaçak tespiti | Köpük testi, elektronik dedektör, gerekirse azot basınç testi | Kaçak giderilmeden doldurulan gaz yine kaçar |
| 3. Onarım | Rakorun yeniden açılması, kaynak ya da parça değişimi | Kalıcı çözüm |
| 4. Vakum | Devrenin vakum pompasıyla 500 mikronun altına indirilmesi | Nem ve havayı almak; kompresör yağını korumak |
| 5. Dolum | Etiketteki miktara göre tartıyla, gram hassasiyetinde | Eksik ya da fazla gaz verimi düşürür |
Neden “üstüne eklemek” yanlış?
Kaçak varken eksik gazı tamamlamak birkaç hafta ya da birkaç ay idare eder; sonra aynı tablo döner ve her seferinde yeniden ödeme yaparsınız. Daha önemlisi, devreye giren hava ve nem kompresör yağıyla tepkimeye girer, asit oluşturur ve kompresörün ömrünü kısaltır. R32 gibi tek bileşenli akışkanlarda ekleme teknik olarak mümkün olsa da doğru miktarı ancak devreyi boşaltıp tartıyla doldurarak garanti edebilirsiniz.
R32, R410A ve R290
Bugün satılan duvar tipi klimaların büyük çoğunluğu R32 kullanır. R32 daha az miktarla aynı soğutmayı sağlar ve küresel ısınma potansiyeli eski akışkanlardan düşüktür; hafif yanıcı sınıfta olduğu için montaj ve servis kurallarına uyulması gerekir. VRF sistemlerde hâlâ R410A yaygındır. Monoblok ısı pompalarında ise doğal akışkan R290 (propan) kullanılmaya başlandı; bu cihazlarda gaz devresi iç mekâna girmez.
Servis formunda hangi akışkandan kaç gram doldurduğumuz, basınç değerleriyle birlikte cihazın kaydına yazılır. Böylece bir sonraki ziyarette aynı cihazda yeniden gaz eksilmişse kaçağın sürdüğü hemen anlaşılır.
Montaj kalitesi ve kaçak ilişkisi
Sahada gördüğümüz kaçakların önemli bir kısmı montaj gününden gelir. Bakır boru keski yerine testereyle kesilmiş ve çapağı alınmamışsa, havşa ağzı çatlak ya da eksantrik açılmışsa, rakor tork anahtarı yerine “hissederek” sıkılmışsa, kaçak ya ilk haftalarda ya da birkaç yıl içinde ortaya çıkar. Vakum atlanıp devre dış ünitenin gazıyla “süpürülerek” havası alınmışsa nem içeride kalır ve sorunları büyütür.
Bu yüzden montaj sırasında her bağlantının torkla sıkılması, köpük testi ve vakum değerinin kayda geçirilmesi bizim için standarttır. Montaj servis formunda vakum değeri ve süresi yazılıdır.
Kendi kendinize gaz ekletmeyin
İnternetten tüp ve manifold alıp gaz eklemek, hem güvenlik hem çevre açısından risklidir. Yanlış akışkan, yanlış miktar ya da devreye hava kaçırmak kompresöre zarar verir. R32 hafif yanıcı sınıftadır; kaynak ve dolum işlemlerinin havalandırılmış ortamda, uygun ekipmanla yapılması gerekir. Ayrıca soğutucu akışkanların atmosfere salınması mevzuatla sınırlandırılmıştır; söküm ve servis sırasında gaz toplanarak geri kazanılmalıdır.
Servis sonrası neyi kontrol etmelisiniz?
- Servis formunda kaçak testinin sonucu ve onarılan nokta yazıyor mu?
- Vakum değeri ve doldurulan gram belirtilmiş mi?
- Dolum sonrası basınç ve üfleme sıcaklığı ölçülmüş mü?
- Kullanılan akışkanın türü etiketle aynı mı?
Ücret nasıl oluşur?
Gaz dolumu ücreti servis çıkışı, kaçak testi ve onarım işçiliği ile doldurulan gramın toplamıdır. Bu yüzden telefonda “gaz dolumu kaç para?” sorusuna kesin rakam vermek yerine aralık söyleriz; kesin tutar teşhisten sonra, işe başlamadan önce size onaylatılır. Servis talebi formunda belirtileri seçtiğinizde tahmini aralığı da görebilirsiniz.
Sahadan bir not
Her yaz gaz doldurtan bir müşterimizin cihazında azot testi yaptığımızda kaçağın dış ünite servis vanasının mili olduğunu gördük. Yıllardır yapılan dolumlar kaçağı hiç gidermemişti. Vana sızdırmazlık contası değiştirildi, vakum ve tartılı dolum yapıldı; sonraki iki yılın bakımlarında basınç değerleri değişmedi. Doğru teşhis bir kez yapıldığında tekrar eden masraf sona erer.
Gaz eksikliğinden şüpheleniyorsanız servis talebi formunda “soğutmuyor” ve varsa “borularda buzlanma” belirtilerini birlikte seçin; sistem işi gaz ve kaçak kontrolü olarak sınıflar, teknisyen azot tüpü ve dedektörle gelir.
Bu yazıyla ilgili: Arıza ve servis talebi · Hata kodları tablosu
